Жылыой аудандық музейі бес ауылдың ақсақалдарымен тағылымды кездесулер өткізді.
Туған өлкенің тарихын тану – оның әрбір төбесі мен бұлағының, сайы мен қонысының атауына үңілуден басталады. Жер-су атаулары–халықтың тарихи жады, ал өсімдік атаулары – ата-бабамыздың табиғатпен біте қайнасқан өмір салтының айғағы. Уақыт өте келе қолданыстан шығып, ұмыт бола бастаған осындай атауларды қайта жаңғырту, олардың мән-мағынасын анықтап, келер ұрпаққа жеткізу – өлкетану саласындағы маңызды міндеттердің бірі. Осы мақсатта Жылыой аудандық музейінің 2026 жылға арналған жұмыс жоспарына сәйкес, қарттарға қамқорлық айлығы аясында «Қарттарым – асыл қазынам!» тақырыбында тағылымды кездесулер ұйымдастырылды. Музей қызметкерлері Шоқпартоғай, Қосшағыл, Тұрғызба, Ақкиізтоғай және Майкөмген ауылдарына арнайы барып, ауылдың ақсақалдарымен, ардагерлерімен жүздесті.
Кездесулердің басты мақсаты – Жылыой өңірінде ұмытылып бара жатқан жер-су атаулары мен өсімдік атауларын көнекөз қариялардың естеліктері арқылы анықтау, олардың шығу тарихы мен мағынасын зерделеу, халық жадында сақталған құнды мәліметтерді жинақтап, тарихи-танымдық айналымға қайта енгізу.
Жер атауы – ел тарихының шежіресі
Қазақ халқы ежелден жердің табиғи ерекшелігіне, өсімдігіне, жан-жануарына, тарихи оқиғаларына және сол жерде өмір сүрген адамдарға байланысты жер-су атауларын қалыптастырған. Әрбір атаудың астарында белгілі бір кезеңнің ізі, халықтың танымы мен тұрмыс-тіршілігі туралы мәлімет жатады. Алайда уақыттың өтуіне, табиғи ортаның өзгеруіне және атаулардың күнделікті қолданыстан шығуына байланысты кейбір жергілікті атаулар ұмытылып барады. Олардың бірқатары тек сол өңірде ұзақ жылдар өмір сүрген қариялардың жадында ғана сақталуы мүмкін. Сондықтан Шоқпартоғай, Қосшағыл, Тұрғызба, Ақкиізтоғай және Майкөмген ауылдарында өткен кездесулер барысында көнекөз қариялардың естеліктеріне сүйене отырып, өңірдің бұрынғы жер-су атауларын анықтау, олардың қалай пайда болғанын білу және атауларға қатысты тарихи деректерді жинақтау мәселесіне басымдық берілді.
Ауыл ақсақалдарының әңгімелері арқылы белгілі бір жердің бұрынғы атауы, оның ерекшелігі, сол аумақта болған оқиғалар мен халық арасында сақталған аңыз-әңгімелер туралы мәліметтерді анықтаудың маңызы зор. Мұндай деректерді жинау – өлке тарихын толықтырып, жергілікті топонимдерді ғылыми тұрғыдан зерттеуге негіз болады.
Өсімдік атаулары – табиғатпен сабақтасқан таным
Жылыой өңірінің табиғаты мен өсімдік дүниесі де халықтың тұрмыс-тіршілігімен тығыз байланысты. Далалық аймақта өсетін өсімдіктердің әрқайсысын ата-бабаларымыз танып, олардың атауын, ерекшелігін және қолданылу жолдарын ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіп отырған.
Бүгінде кейбір өсімдіктердің жергілікті атаулары сирек қолданылып, жас ұрпаққа таныс болмауы мүмкін. Ал ауылдың үлкендері сол өсімдіктердің атауын, қай жерде өсетінін, халық арасында қалай аталатынын және қандай ерекшеліктері бар екенін жақсы білуі ықтимал.
Осыған байланысты кездесулердің маңызды бағыттарының бірі – Жылыой жерінде бұрын қолданылған өсімдік атауларын анықтау, олардың жергілікті нұсқаларын жазып алу және халықтық танымдағы мағынасын зерделеу. Бұл жұмыс өңірдің табиғи мұрасы туралы мәліметтерді сақтауға, жергілікті атаулардың қолданысын жаңғыртуға және этноботаникалық деректерді жинақтауға мүмкіндік береді.
Қариялар жады – баға жетпес дерек көзі. Аталған бес ауылда ұйымдастырылған кездесулердің мәні тек аға буын өкілдеріне құрмет көрсетумен шектелмейді. Бұл – ел жадында сақталған тарихи-мәдени мұраны жинақтауға бағытталған маңызды өлкетану жұмысы. Көп жағдайда жазба деректерде кездеспейтін жергілікті атаулар мен олардың шығу тарихы халықтың ауызша әңгімелері арқылы сақталады. Осындай мәліметтерді дер кезінде жазып алу, айтушының есімін, деректің алынған орнын және мазмұнын нақты көрсету болашақ зерттеулер үшін аса қажет. Қариялардың естеліктерін жинақтау арқылы Жылыой өңірінің тарихи географиясын толықтыруға, ұмытылған атаулардың мағынасын анықтауға және жергілікті халықтың табиғат туралы дәстүрлі білімін сақтауға жол ашылады. Жиналған мәліметтерді салыстырып, мүмкіндігінше жазба деректермен және ғылыми еңбектермен сәйкестендіру де жұмыстың сенімділігін арттырады.
Жылыой аудандық музейі үшін бұл бағыттың маңызы ерекше. Өйткені музей – тек жәдігерлер сақталатын орын ғана емес, туған өлкенің тарихын зерттеп, тарихи жадын жаңғыртатын мәдени орталық. Халық арасында сақталған құнды мәліметтерді жинау арқылы өңірдің рухани мұрасын кеңінен танытуға мүмкіндік туады.
Бес ауылды қамтыған кездесулер – ұмыт қалған атауларды қайта жаңғырту жолындағы маңызды қадам. Өлкенің әрбір атауы мен әрбір естелігіне мән беру арқылы біз туған жердің тарихын тереңірек танып, оны келешек ұрпаққа жеткізе аламыз.
Ұмытылған атауларды жаңғырту – өткенге құрмет қана емес, болашақ алдындағы жауапкершілік. Жер-су атауларын, өсімдік атауларын және олармен байланысты халықтық танымды сақтау арқылы біз Жылыой өңірінің тарихи-мәдени мұрасын байытып, туған жерге деген құрметті арттыра түсеміз.
